โคราช Only

เพลงโคราช การแสดงพื้นบ้านที่ควรฟังสักครั้ง ฟังอย่างไรให้สนุกแม้ไม่รู้ภาษา

ภาพที่คนต่างถิ่นมักมีในหัวคือ ต้องฟังภาษาโคราชออกทุกคำก่อน ถึงจะสนุกกับเพลงโคราชได้ ความจริงกลับกัน คนที่ไม่เข้าใจถ้อยคำเลยก็ยังหัวเราะตามคนดูรอบข้าง ตบมือตามจังหวะ และรู้ได้ว่าตอนไหนฝ่ายหนึ่งเพิ่งตอบโต้อีกฝ่ายได้คมจนคนดูส่งเสียงฮือ

เพลงโคราชเป็นเพลงพื้นบ้านที่นักร้องร้องโต้ตอบกัน ใช้ภาษาโคราชเป็นหลัก มีทั้งการเกี้ยวพาราสี การแซว และการประชันไหวพริบ ความสนุกส่วนใหญ่จึงอยู่ที่จังหวะการรับส่ง ไม่ใช่การแปลทีละคำ

ก่อนไป

รู้คำโคราชไว้สักไม่กี่คำ

ไม่ต้องเรียนภาษาก่อน แต่ถ้ารู้คำที่ได้ยินบ่อยไว้บ้าง จะจับอารมณ์เพลงได้เร็วขึ้น ลองอ่านคำโคราชที่ได้ยินบ่อยกับวิธีทักทายแบบไม่เขิน ก่อนออกจากที่พัก ภาษาโคราชต่างทั้งจากภาษาไทยกลางและภาษาอีสานที่หลายคนคุ้น ฟังแล้วจะได้ไม่สับสน

หาที่ฟังให้ได้

ที่ที่คนนึกถึงก่อนคือบริเวณอนุสาวรีย์ท้าวสุรนารี ซึ่งมักมีคนจ้างคณะเพลงโคราชมาร้องแก้บนถวายย่าโม นอกจากนั้นก็มีงานประจำปีของจังหวัดและงานบุญตามชุมชน ช่วงเวลาที่มีการแสดงไม่แน่นอน ขึ้นกับว่ามีคนจ้างหรือมีงานหรือไม่ ถ้าตั้งใจไปฟังจริง ถามคนในพื้นที่หรือเช็กกำหนดงานกับจังหวัดหรือ ททท. ก่อน

คาดหวังให้ถูก

การร้องแก้บนเป็นพิธีของคนที่จ้างมา เราเป็นแค่ผู้ฟังที่ยืนดูอยู่ห่างๆ ส่วนเวทีงานประจำปีเปิดให้คนทั่วไปดูเต็มที่ บรรยากาศจึงต่างกัน

ที่นั่น

ฟังจังหวะและน้ำเสียงก่อนคำ

เริ่มจากสังเกตว่าใครเป็นฝ่ายร้องนำ ใครเป็นฝ่ายตอบ ฟังว่าน้ำเสียงเปลี่ยนตอนไหน ตอนแซวเสียงจะขึ้น ตอนอ้อนเสียงจะอ่อนลง แล้วดูปฏิกิริยาของคนดูที่เป็นคนท้องถิ่น ถ้าเขาหัวเราะหรือส่งเสียงชอบใจ แปลว่านักร้องเพิ่งปล่อยมุกที่ได้ผล

ถามคนข้างๆ ได้

ถ้ายืนข้างผู้สูงอายุที่ดูตั้งใจฟัง ลองถามเบาๆ ตอนพักว่าเมื่อกี้ร้องเรื่องอะไร คนโคราชส่วนใหญ่ยินดีเล่าให้ฟัง แค่อย่าถามระหว่างที่เขากำลังฟังท่อนสำคัญ

มารยาทเรื่องถ่ายคลิป

ถ่ายจากที่ที่ไม่บังคนอื่น ไม่ยื่นโทรศัพท์เข้าไปใกล้หน้านักร้อง ไม่เปิดแฟลช ถ้าเป็นการร้องแก้บน อย่าถ่ายหน้าคนที่มาแก้บนชัดๆ โดยไม่ได้ขอ และถ้าจะโพสต์ลงออนไลน์ ควรถามคณะก่อน

เรื่องการให้รางวัลนักร้อง

ในงานพื้นบ้านหลายแห่ง คนดูอาจให้เงินหรือพวงมาลัยกับนักร้องเป็นการแสดงความชื่นชม ถ้าเห็นคนรอบข้างทำ จะทำตามธรรมเนียมก็ได้ ไม่มีใครบังคับ และไม่ควรเดินขึ้นไปขัดจังหวะระหว่างร้อง

ขากลับ

เก็บบรรยากาศติดมือกลับไป

ถ้าฟังแล้วชอบ ลองหาแผ่นเพลงหรือคลิปเพลงโคราชจากช่องทางของคณะเองฟังต่อที่บ้าน จะได้สนับสนุนคนที่ยังสืบทอดการแสดงแบบนี้อยู่ ส่วนคนที่ชอบการแสดงพื้นบ้านสดแบบอื่นด้วย มีเรื่องประสบการณ์แรกกับเวทีหมอลำและการแสดงสดตามงานพื้นบ้าน ให้อ่านเทียบ จะเห็นว่าแต่ละถิ่นมีจังหวะความสนุกของตัวเอง

ของติดมือที่มีเรื่องเล่า

อยากได้ของฝากที่ต่อเรื่องจากวันนี้ ผ้าทอเป็นตัวเลือกที่เข้ากัน ลองอ่านที่มาของผ้าไหมจากอำเภอปักธงชัยที่คนทั้งประเทศรู้จัก ก่อนเลือกซื้อ หรือถ้ากำลังหาของให้ผู้ใหญ่ที่บ้าน ดูแนวทางเลือกของจากโคราชไปฝากคนที่มีความหมายกับเรา แล้วเล่าให้เขาฟังด้วยว่าได้ยืนฟังเพลงโคราชมากับหูตัวเอง