งูและสัตว์มีพิษในป่าเขาใหญ่และสวน รู้ไว้ก่อนเดินเที่ยวและทำอย่างไรเมื่อโดน
15 ตุลาคม 2569
คนรุ่นพ่อแม่ในหมู่บ้านเชิงเขาแถบปากช่องมักสอนลูกหลานไว้ประโยคหนึ่ง ว่าเดินกลางคืนต้องมีไฟ และใส่รองเท้าทุกครั้งก่อนก้าวลงจากชาน คำสอนธรรมดาแบบนี้เองที่กันคนจำนวนมากไม่ให้เจอเรื่องร้ายกับสัตว์มีพิษ ทั้งในป่าและในสวนหลังบ้าน
รู้จักสัตว์ที่อาจเจอ และเจอที่ไหน
ในผืนป่าอย่างเขาใหญ่ รวมถึงสวนผลไม้ ไร่ และที่พักท่ามกลางธรรมชาติแถวปากช่องกับวังน้ำเขียว สัตว์ที่ควรรู้จักไว้มีหลายกลุ่ม
- งู มีทั้งชนิดที่มีพิษและไม่มีพิษ คนทั่วไปแยกด้วยตาได้ยาก จึงควรถือว่าทุกตัวอาจมีพิษ มักซ่อนอยู่ในพงหญ้า กองใบไม้ กองไม้ หรือมุมมืดใกล้บ้าน
- ตะขาบและแมงป่อง ชอบที่ชื้นและมืด เช่น ใต้ก้อนหิน ในรองเท้าที่วางไว้นอกห้อง หรือในกองผ้า
- ผึ้งและต่อ ทำรังตามกิ่งไม้ ชายคา หรือโพรงดิน ปกติไม่ไล่ต่อยถ้าไม่ถูกรบกวน แต่ถ้ารังถูกกระแทกอาจรุมต่อยพร้อมกันหลายตัว
สัตว์เหล่านี้ไม่ได้ออกมาตามล่าคน ส่วนใหญ่กัดหรือต่อยเพราะตกใจหรือถูกเหยียบ การป้องกันจึงเน้นที่การไม่ไปเจอมันแบบไม่ทันตั้งตัว
ป้องกันก่อนออกเดิน
ก่อนเข้าเส้นทางในอุทยาน ควรเตรียมตัวตามคำแนะนำการเดินป่าตามเส้นทางศึกษาธรรมชาติ รวมถึงการขอให้เจ้าหน้าที่นำทาง และเพิ่มเรื่องเหล่านี้
ใส่รองเท้าหุ้มข้อกับกางเกงขายาว เดินบนทางที่เปิดไว้เท่านั้น ไม่ลัดเข้าพงหญ้า ไม่ล้วงมือเข้าโพรงหรือใต้ก้อนหิน กลางคืนหรือช่วงพลบค่ำต้องมีไฟฉายส่องทางทุกครั้ง แม้จะเดินแค่จากรถไปห้องพัก
ช่วงหน้าฝนทางเดินชื้นและรก สัตว์หลายชนิดออกหากินมากขึ้น ถ้าจะไปเที่ยวน้ำตกช่วงน้ำหลากซึ่งบางจุดอาจถูกปิดชั่วคราว ให้ระวังทั้งทางลื่นและสิ่งที่ซ่อนอยู่ข้างทาง ส่วนจุดชมวิวกลางแจ้งอย่างลานกังหันลมบนสันเขาเหนือลำตะคองก็มีพงหญ้ารอบๆ ที่ไม่ควรเดินลุยเข้าไป
ที่ที่พัก ให้เคาะรองเท้าก่อนสวม สะบัดผ้าเช็ดตัวและเสื้อผ้าที่ตากไว้ข้างนอก ปิดซิปกระเป๋าและเต็นท์ให้สนิท
ถ้าเจองู ให้หยุด ถอยออกช้าๆ และเว้นระยะให้มันไปเอง ห้ามจับ ห้ามไล่ตี ห้ามเข้าไปถ่ายรูปใกล้ๆ ถ้าเจอในอุทยานให้แจ้งเจ้าหน้าที่ ถ้าเจอในที่พักให้แจ้งเจ้าของที่พัก
ถ้าโดนกัดหรือต่อยแล้ว
ตั้งสติก่อน ให้ผู้ถูกกัดอยู่นิ่งที่สุดเท่าที่ทำได้ ถอดแหวน กำไล หรือของที่รัดแน่นบริเวณนั้นออกก่อนจะบวม แล้วรีบไปโรงพยาบาลหรือโทร 1669
จำลักษณะของสัตว์ไว้ เช่น สี ลาย ขนาดโดยประมาณ ถ่ายรูปได้ถ้าทำได้จากระยะที่ปลอดภัย แต่อย่าพยายามจับหรือตีให้ตายเพื่อเอาไปให้หมอดู เพราะเสี่ยงโดนกัดซ้ำ
สิ่งที่ไม่ควรทำคือการกรีดแผล การดูดพิษด้วยปาก และการรัดแน่นจนเลือดไม่เดิน ส่วนการปฐมพยาบาลที่ละเอียดกว่านี้ให้ทำตามคำแนะนำของเจ้าหน้าที่หรือทีมแพทย์
ผึ้งต่อย ให้ออกจากบริเวณนั้นก่อน แล้วค่อยเขี่ยเหล็กในออกเบาๆ ล้างแผล ประคบเย็น ถ้ามีอาการหายใจลำบาก หน้าหรือคอบวม ผื่นขึ้นทั่วตัว หรือถูกต่อยหลายจุด ให้ไปโรงพยาบาลทันที
คำถามที่มักได้ยิน
เด็กเล็กควรระวังอะไรเป็นพิเศษ
เด็กชอบมุดพุ่มไม้และพลิกก้อนหิน สอนว่าสิ่งที่มองไม่เห็นข้างใต้อาจมีสัตว์อยู่ ให้เดินอยู่ในสายตาผู้ใหญ่เสมอ และถ้าเด็กร้องว่าเจ็บแบบผิดปกติ ให้ตรวจดูทันที
สัตว์มีพิษมีแต่ในป่าใช่ไหม
ไม่ใช่ สวน ไร่ และบ้านเรือนก็เจอได้ รวมถึงในทะเลด้วย ใครจะไปเที่ยวทะเลต่อหลังจากนี้ มีข่าวเตือนเรื่องสัตว์ทะเลมีพิษตามชายหาดของไทยให้ติดตามได้
ยาไล่แมลงช่วยกันงูได้ไหม
ยาทากันยุงช่วยเรื่องยุงและแมลงบางชนิด แต่ไม่ได้ช่วยกันงู สิ่งที่ช่วยได้จริงคือรองเท้าที่ดี ไฟฉาย และการเดินบนทางที่ชัดเจน
ไกลโรงพยาบาลมากควรทำอย่างไร
บันทึกเบอร์ 1669 กับเบอร์ของที่ทำการอุทยานหรือที่พักไว้ในโทรศัพท์ก่อนออกเดิน และดูตั้งแต่ก่อนเดินทางว่าโรงพยาบาลที่ใกล้ที่สุดอยู่ทางไหน
ก่อนปิดกระเป๋าคืนนี้ ลองหยิบไฟฉายเล็กสักอันใส่ช่องที่ล้วงถึงง่ายที่สุด แล้วเช็กว่าแบตเตอรี่ยังใช้ได้